1. SKIP_MENU
  2. SKIP_CONTENT
  3. SKIP_FOOTER
  • آخرین بروزرسانی: یکشنبه 25 فوریه 2018. برابر با یکشنبه, 06 اسفند 1396

رویارویی شریعت و قانون در عصر مشروطیت

.

دین‌مداری سُنتی و پیشوایان دینی با عملکرد واپس‌گرایانه و تجدد‌ستیزانه‌اش، همواره از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی، مانع رسیدن ملت به حقوق اساسی و آزادی بوده است. مانعی که برآمدی از حفظ پایگاه سُنتی شریعتمدارانه بوده و سودای نگهداری از ارزش‌های عوام‌گرایانه و مقابله با نوسازی بشمار می‌رود.

با نگاهی به حوادث و رویدادهای پیشا‌مشروطه و خیزش مشروطه‌خواهی ایران، علما و فقها سُنتگرا در گفتار و کردار همیشه یکی از موانع آزادی ملت بوده‌اند. در آن دوران تقابلی بین بخش نوپیدای تجددگرا در جامعه و علمای سُنتی وجود داشت. با این که در میان علمای عصر مشروطیت عده‌ای با مطالبات آزادی‌خواهانه همراهی داشتند، اما در بنیان‌های معرفتی و رویدادهای تاریخ درک و دریافت درستی از تحول تمدنی و دگرگونی معرفتی به وقوع پیوسته در نظام دانایی و زیست انسانی نداشتند؛ ثقه الاسلام تبریزی، سید محمد طباطبایی، سید عبدالله بهبهانی و.. در ایران و کسانی چون آخوند خراسانی و شیخ عبدالله مازندرانی در خارج از ایران، از این عده به شمار می‌روند. اهل دیانتی که واقعیت مشروطه را آغشته به نظام دانایی سُنتی گردانیده و به نام مشروطه‌خواهی قالب زدند. رسائل و نوشته‌های بر جابی مانده از آن، بر اهل دانایی و کوشندگان سیاسی روشن می‌گرداند که تلقی علمای خوانده شده به مشروطه‌خواه، درک درستی از مفهوم مشروطیت نداشتند. طرفه آن که مشروطیت بر آمدی از تدوین قوانین عرفی و موضوعه و انتظام جامعه بر اساس آن بوده و اهل شریعت و پیشوایان مذهب سُنتی داعیه دار اجرای احکام شرعی در اجتماع بودند؛ تقابل میان شریعت و قانون نقش اصلی را در روایت مشروعه‌خواهانه از نظام سیاسی مُدرن بر عهده داشت.

در مقابل، اهل دیانت در ان دوران شکل قانونگذاری را از دانسته‌ها و یافته‌های خود از نظام سیاسی مُدرن گرفتند و با وارد کردن ماهیت سُنتی و شریعت‌مدارانه به آن، در اصول اولیه مشروطه‌خواهی ایرانیان انحرافی جدی وارد ساختند؛ آنان در پی اجرای شریعت محمدی و حفظ بیضه اسلام توسط مشروطیت بودند و هر دو گروه خوانده شده‌گان به علمای مشروطه‌خواه و مشروعه‌خواهان در این مساله همسو بودند و غیر مشروطه‌خواه! تحمیل هیئت نظار در متمم قانون اساسی مشروطیت اولین هجوم سُنت‌گرایان به نهادهای مُدرن سیاسی در ایران بود و روایت شرعی از مشروطیت پایه و تابعی از آن. در عرصه اجتماع و حوزه کنش نیز اهل دیانت سُنتی دوران مشروطیت از ایجاد قوانین عرفی و از دست دادن نفوذشان در میان مردم هراس داشتند؛ هراسی برآمده از جایگزینی نظام قضایی مدرن و کوتاه شدن دستان آنان از طرح و اجرای قوانین ناسخ و منسوخ و نابرابرانه.

تاریخ رویدادهای عصر مشروطیت، تجددگرایان آن دوران را کسانی معرفی می‌کند که خواهان مشروطه پارلمانی بودند؛ نهادی که در مغایرت کامل با تفکر سُنتی قرار داشت؛ این موضوع شکاف عمیقی بین آنان و سُنتگرایان در تاریخ فرهنگی و سیاسی ایران زمین ایجاد کرده که تا به امروز در محور کنش‌ها و اندیشه‌های ایرانیان قرار دارد. شکافی که در زمانه معاصر با سیطره سُنتگرایان دینی مشروطیت را به محاق برده و ضدمشروطیت را بر ایران حاکم گردانید.

اکنون که در سالگرد استقرار مشروطیت در ایران زمین هستیم، مقابله معرفتی و مواجهه سیاسی و رویارویی فرهنگی میان مُدرن‌گرایان و سُنتگرایان در تمامی لایه‌های جامعه و فرهنگ ایرانی جریان دارد و بی‌تردید سرنوشت این مرزوبوم از میان این رویارویی می‌گذرد؛ سرنوشتی که تمامیت جغرافیایی و هویت ایرانی را در دستور کار قرار داده و با نوسازی مشروطه‌خواهی در انیدشه‌های لیبرال دموکراسی جانی تازه گرفته است.

برگه درخواست عضویت
ایمیل دبیرخانه حزب
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

با ما همراه باشید

کتاب‌های علی‌اصغر حقدار

آخرین مقالات درج شده جدید

مشروطه ایرانی و گفتمان ملی…

22 بهمن و خیزش مردم ایران…

تلاش بیهوده حجاریان…

هفدهم ماه دی، روز زن در ایران…

بیانیه جبهه ایران‌گرایان در پشتیبانی از تظاهرات گسترده مردم در ایران…

مقالات دگراندیشان جدید

مشکل، مردم ایران نیستند؛ رژیم جانی‌شان است…

قیام ملی نقاب (نجات قیام ایران بزرگ)…

آیت‌الله مایک؛ آمریکاییِ مسلمان‌شده‌، رئیس جدید میز ایران سازمان سیا…

ایران را چرا باید دوست داشت؟…

در باغ وحش آخوندها!…

مقالات هم‌اندیشان جدید

بحثی در مقوله رفراندوم درخواستی و بیانیه پانزده اصلاح‌طلب پشیمان…

آیا هدف روسیه تبدیل ایران به یک «حکومت اقماری» است؟…

مارتین لوتر: مردی که به قرون‌وسطی فرمان ایست داد…

تشدید «جنگ سرد» در مناسبات آمریکا و ایران…

جشن مهرگان، تجدید پیمان با مهر و روشنایی…